تقویم فرهنگی 

 اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری گیلان

   

مقدمه :

در لغت نامه  دهخدا » گیلان» از واژه گیل به اضافه  پسوند آن  ماخوذ شده و افزوده است که در پهلوی به معنی مملکت  گل ها و در یونانی و در اوستا نام ناحیه ای به نام وارنا است .

جاذبه های فرهنگی استان گیلان که دارای جذابیت گردشگری نیز می باشند عبارتند از : آئین ها و مراسمی که در طول زندگی یک فرد در گردش یک سال  شمسی  و یا در رابطه با فعالیتهای تولیدی و معیشتی انجام می شوند . مانند آئین ازدواج – مراسم ماه محرم و عید نوروز و مراسم آن و... بازی ها و ورزشهای محلی مانند رابه چره – لافن بازی – کشتی گیله مردی – مسابقات اسب سواری و ... غذاهای محلی مانند : باقلا قاتوق – میرزا قاسمی – فسنجان ماهی – ماهی شور – مرغ ترش – شش انداز و ...

موسیقی سنتی که چه از نظر تنوع و آواز ها و چه از لحاظ خصوصیات ملودی و ریتم از سبکهای مختلفی پیروی می کند . پوشش مردم گیلان که مانند سایر جاذبه های آن در نقاط مختلف استان چشم نواز و متفاوت است .

 

جشنواره نوروزانه  :

تاریخ پیشنهادی : ایام نوروز

در این دوره دوازده روزه، مردم بازی­ها و نمایش­های ویژه­ای برپا می­کنند که به دوره­ی انتقال در مناسک آیینی نوروز ارتباط دارند و دوره­ی فروپاشی زمان و از میان رفتن سستی و فرسودگی طبیعت و دوره­ی باز آفرینی و پیدایی قدرت و نوشندگی نیروی طبیعت را نشان می­دهند. برنامه های فرهنگی مانند کشتی پهلوانی، نمایش های آیینی و موسیقی های سنتی از جمله این نمایش­های نوروزی هستند واسطوره­ی ستیز میان مرگ و حیات، ناتوانی و توانایی، ایستایی و پویایی را که نمادی از مرگ سال کهنه و فرارسیدن سال نو با حیات تازه و تجدید آفرینش رویش است، نمایش می­دهند.

 

 

برنامه های فرهنگی  هفته میراث فرهنگی :

تاریخ پیشنهادی :  هفته میراث فرهنگی – اردیبهشت ماه

زماني مملكتي به داشته‌هاي خود مي‌نازد كه هويت و تاريخ خودش را حفظ كرده باشد. ميراث فرهنگي ايران، تاريخ آن است كه ريشه در هويت و فرهنگ اسلامي و ايراني آن دارد و نيز هيچ ميراثي بالاتر از خود انسان نيست.
اگر دانش‌آموزان بخواهند ميراث فرهنگي كشور را حفظ كنند بايد بدانند كه دانشمندان و فيلسوفان ايراني چه كساني بوده و هستند. در كتب درسي سعي شده است كه ميراث فرهنگي كشور به دانش‌آموزان معرفي شود اما كافي نيست و بايد با كمك رسانه‌‌ها و بسته‌هاي كمك آموزشي ميراث فرهنگي را به كليه افراد جامعه معرفي كرد.

در همین راستا امور فرهنگی و ارتباطات اداره کل  با همکاری انجمن های میراث فرهنگی طی مراسمی با عنوان میراث فرهنگی و دانش آموزان این وظیفه خطیر را در شهرستانهای ذیل به اجرا درخواهد آورد. این مراسم با همکاری اداره کل آموزش و پرورش استان گیلان و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شهرستانها در روز 28 اردیبهشت ماه اجرا می گردد.

 

جشنواره نوروز بل ( سال نو گالشی ) :

نوروز بل ( آتش نوروزی )  نام جشنی است که در نخستین روز از "نوروز ما" برگزار شده و این روز آغاز سال دیلمی بوده و به مناسبت بزرگداشت آن شعله نوروزی افروخته می شود.

گاهشماری رایج میان مردم گیلک‌ زبان کوهستان های گیلان و غرب مازندران از وابسته به گاهشماری باستانی ایرانی (یزد گردی قدیم) بوده است که سال ‌شماری یزد گردی قدیم بنا بر روایات ایرانی و همچنین براساس محاسبات نجومی‌ کهن ترین سال‌ شمار ایرانی محسوب می‌ شود. گاه شماری باستانی دیلمی از دوران کهن تا زمان انتخاب یک روز کبیسه با نام ویشک و نگه داشتن آن گاهشمار مورد استفاده مردم و حاکمان این منطقه بوده و سالی "گَردان " محسوب می‌ شد. یعنی آغاز سال، آنکه در ابتدای اعتدال بهاری قرار داشت در هر چهار سال یک روز از مبدا (اعتدال بهاری) فاصله می ‌گرفت، این چرخش تا 929 سال ادامه داشت و سر سال، 225 روز از مبدا فاصله می گرفت و به نیمه تابستان و زمان خرمن و برداشت  فرآورده های کشاورزی و دامی می رسید.( برگرفته از پژوهش آقای امین حسن پور )

 

جشنواره الهی خور دتاوه: ( خدایا خورشید را بر ما بتابان ):

يكي از آئين هاي نيايشي روستائيان منطقه اشكور براي بند آمدن باران وتابيدن خورشيد،نمايش الهي خورد تاوه است . نقش آفرينان آن نوجوانان و جواناني هستند كه چند خانم آنها راياور بوده آنان در پخت نان ويژه به نام كلن به دست الهي خورد تاوه كه تعداد آنها حدود 10نفر مي رسد كمی  مي نمايند ،در سر بعضي  سبدهاي بافته شده از ليال و برخي گمج قرار دارد .

 دسته، يك سرخوان كه رهبر و تنظيم كننده نمايش بوده و هم خواننده اصلي  دسته ، بقيه اعضا واگير كننده بوده وپايكوبي مي كنند و دست مي زنند  و از خانه اي به خانه ديگري     مي روند كم كم صاحب خانه ها و اعضا خانواده شان به آنها مي پيوندند و آمدن آنهارا نشانه شگون و رفع مشكلات خود كه بارش زياد باران ايجاد كرده بود مي دانند .

 

الهي خورد تاوه خوردتاوه                          فردا افتاو دتاوه

سنگ بتاوه ، ماه بتاوه                                 فردا آفتاو دتاوه

امي واشكو بپوسه                                       امي گوان سم بپوسه

زمين سنگ بتاوه                                        فردا آفتاو دتاوه

آقا واشكو بپوسه                                           لا كون جهاز بپوسه

الهي خوردتاوه خورد تاوه                              فردا آفتاو دتاوه  ....

 

 جشنواره انار :

گیلانیها از دیرباز همزمان با شروع برداشت و چیدن برخی از محصولات خود جشنهای باشکوهی برگزار می کردند که یکی از این جشنها به میوه بهشتی و زیبای انار در روستای تاریخی "انبوه " اختصاص دارد. انارچینی یکی از جشنهای کهن و دیرینه است که مردم روستاهای انارخیز استان به ویژه روستای تاریخی انبوه همزمان با برداشت این محصول اقدام به برگزاری جشن دیدنی انار می کنند.همه ساله در میانه پاییز جشن انار در روستای تاریخی " انبوه " شهرستان رودبار برپا می شود و این رسم دیرینه و کهن در فصل رویایی برگریزان، فرصتی مغتنمی برای رونق مضاعف گردشگری دراین منطقه است. 

با این اوصاف باید این فرصت طبیعی که کشاورزی منطقه را رونق بخشیده غنیمت شمرد و طرحی از آن برای توسعه گردشگری درانداخت.با این ظرفیت می‌ توان تورهای با زمان کم طراحی کرد که نیاز به اقامت هم نداشته باشند و از سوی دیگر می‌توان با طراحی خانه‌ های همجنس خانه‌های بومی این منطقه فرصت اقامت و اسکان توریستها را برای شرکت در جشنواره انار فراهم کرد.

جشنواره خرمن :

جشن خرمن، يکي از جشن‌هاي باستاني گيلان کهن است که به شکرانه هداياي خداوندي در پايان فصل زراعي برگزار مي‌شده واينک با رويکرد جديد  اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري گيلان نسبت به احياي سنتها، اين جشن آييني که نمادي از قدرشناسي، دوستي و همکاري مردم اين سرزمين طبيعت است   ،همچنین  فرصت مناسبی  خواهد بود تا به بهانه برگزاری این جشن جاذبه های گردشگری  منطقه در معرض دید و معرفی قرار گیرددر گاه شمار جشنهاي استان قرار گرفته است.

 

جشنواره بادام زمینی :

با توجه به احساس نیاز بیش از پیش به  لزوم معرفی مناطق گردشگری شهرستان آستانه اشرفیه  و ایجاد تعادل در تقسیم   بازدید  گردشگران از جاذبه های شهرستان  و آمادگی فرمانداری و نهادهای ذی ربط شهرستان  این اداره کل نیز  با آمادگی کامل جهت برگزاری هر چه بهتر آن تلاش خواهد نمود.

جشنواره  گل گاوزبان   :

از آنجائي که گل گاوزبان به صورت سنتي کشت ، برداشت ، و فرآوري مي شود با استفاده از محققين در اين جشنواره تلاش مي شود نوع ديگري از گونه هاي گل گاو زبان معرفي و کار مطالعاتي روي گونه هاي ديگر که با منطقه سازگاري داشته و هم از نظر طعم بهتر باشد به کشاروزان معرفي گردد. نخستين جشنواره استاني گل گاوزبان در روستاي زياز بخش رحيم آباد شهرستان رودسر در سال گذشته برگزار شد.

 

همایش سالانه جایزه ادبی استاد معین :

سومين دوره جايزه بزرگ دکتر معين با دستور ويژه استاندار گيلان و با هماهنگي اداره کل فرهنگ و ارشاد استان، دانشگاه گيلان ، و اعضاي ستاد بطور ويژه برگزار شد و ضمن هماهنگي مقرر شد که يکروز به صورت همايش تخصصي برگزار گرددو در روز دوم در مزار آن اديب فرزانه به صورت عمومي برگزار شود که در جهت تحقق اين امر تلاش هاي گسترده اي به صورت جلسات متعدد برگزار شد .
ما انسانها بعد از خداوند باريتعالي مديون دوگروه هستيم يکي مادران خود و دومي مديون اديبان و شاعران بزرگ کشورمان که درست سخن گفتن را به ما آموختند . اديب فرزانه دکتر محمد معين  با تلاش خود به ما آموخت  که چگونه سخن پارسي را پاس داريم و او چگونه توانست در پهنه گستره زبان فارسي با غواصي در اعماق اين زبان گرانسنگ مرواريد درخشان کلمات را صيد و از خود به يادگار بگذارد . با توجه به سه دوره برگزاري جايزه دکتر معين که به صورت خود جوش مردمي از آستانه اشرفيه آغاز شد و بعد از گذشت 3 سال به صورت بين المللي برگزار گردید .

 

جشنواره سوسن چلچراغ :

داماش منطقه رويش گل سوسن چلچراغ اين اثر طبيعي ملي يكي از مناطق كم نظير ايران است كه براساس تصويب شوراي عالي محيط زيست در سال ‪ ۱۳۵۵جزء آثار طبيعي ملي كشور به ثبت رسيده است. سوسن چلچراغ گونه‌اي زيبا از تيره سوسنيان است كه به نام سوسن سفيد نيز خوانده مي‌شود. روستاي داماش به عنوان روستاي هدف گردشگري جهت سرمايه‌گذاري فراخوان شده است تا با سرمايه‌گذاري‌هايي كه در اين روستا انجام خواهد شد، در كل سال مورد استفاده قرار گيرد.

 

جشنواره باستانی تیرما سیزده  : (سیزدهم ماه تیر گالشی )-27 آبان:

منطقه شمال کشور به علت اقلیم و خصوصیات خاص خود دارای گاهشماری مخصوص خود نیز هست مردمان گیلان زمین به این تقویم و گاهشماری احترام می گذارند چرا که این گاهشماری بر طبق زندگی آنها تعریف شده است و مراسم و آیین های باستانی با این گاهشماری معنا پیدا می کند به عنوان مثال نورموزبل در نوروز ماه (مرداد ماه شمسی) – تیرما سیزده در تیر ماه (آبان ماه شمسی) در شب 27 آبان ماه شمسی که مصادف با 13 تیرماه گاهشماری دیلمانی می شود در گیلان مراسمی برگزار می شود بنام تیرماه سیزده که یادگار روزگاران کهن می باشد یادواره پرتاب تیر آرش و برگشتن خاک و عزت ایران ، مراسمی از نوع تقدس آب .

تیرما سیزده یعنی روز سیزده ماه تیر در  دوبیتی های امیری خوانده می شود که منسوب به  امیر پازواری است از میان این دوبیتی های امیری می توان ردپای سنت ها را پیدا کرد . مثل آب آوردن فرزند اول خانواده ، سوزن انداختن در ظرف آب ، حرمت نگه داشتن این شب.........................

جشنواره آواها و گویش های محلی :زمان پیشنهادی : مهر ماه

 

آواها و نغمه هاي محلي مناطق ايران در گذر زمان بوي کهنگي به خود نمي گيرد زيرا از حقيقت و سادگي زندگي روستاييان برخاسته است. گيلان سرزميني با تنوع قومي و گويشي است و با اينکه از نظر وسعت جغرافيايي از کوچکترين استانهاي کشور است، گوناگوني و تنوع فرهنگي در آن بيش از هر جاي ديگر ايران ديده مي شود. قرنهاي متمادي است که اقوام مختلف در شهر رشت و مناطق ديگر گيلان همزيستي مسالمت  آميزي با هم دارند و اين همزيستي فرهنگ مشترکي را پديد آورده است اما در عين حال، اين اقوام ويژگيهاي قومي و گويشي خود را حفظ کرده اند.گيلکها، گالشها، تاتها، تالشها، ترکها و کردها و همچنين اقليتهاي مذهبي مثل ارامنه، يهوديها، زرتشتيها  و... مجموعه جامعه گيلان را شکل مي دهند.

 

 نمایشگاه لباس و پوشش اقوام محلی استان گیلان

تاریخ پیشنهادی : به مناسبت روز عفاف و حجاب

در این نمایشگاه بر ضرورت توجه به لباسهای سنتی گیلان به عنوان نمادی از فرهنگ و بر نقش آن در پوشش و حجاب می توان تاکید کرد.

 

 نمایشگاه عملکرد اداره کل:

 زمان پیشنهادی : 2 تا 6 شهریور همزمان با هفته دولت

از برنامه های جانبی این هفته دیدار سرپرست محترم اداره کل و معاونین با نماینده محترم ولی فقیه در رشت.عملکرد حوزه در سال گذشته در قالب عکس با فرمت jpg در لوح فشرده به امور فرهنگی ارائه نمایند و در قالب تابلو  های عکس شاسی چاپ نموده و در محل مورد نظر به نمایش بگذارند.عملکرد  اداره کل  به صورت نمایش بر روی پرده  در محل نمایشگاه نمایش داده می شود.

 

برنامه های فرهنگی  کودک و گردشگری :

به مناسبت روز جهانی کودک 16 مهر ماه برپایی ایستگاه نقاشی ویژه کودکان ابتدایی و مهد های کودک شهرستان رشت  در محل پیشنهادی خانه جهانگردی رشت از ساعت 9 صبح تا 12 ظهر .با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان شهرستان رشت در محل فوق به تعداد 20 عدد میز .

 

همایش یادواره میرزا کوچک جنگلی :

میرزا کوچک جنگلی یکی از دلیرمردان و غیور مردان مبارز ایران علیه استعمار روس و انگلیس بوده است . برگزاری چنین یادواره‌هایی یادآوری رشادت‌ها و معرفی بیشتر اهداف میرزا کوچک به نسل حاضر است. گوراب زرمیخ منطقه مهم مبارزات میرزا‌کوچک جنگلی در دوران نهضت و قیام جنگل بوده است

 

 

معرفی جاذبه های تاریخی ، طبیعی و فرهنگی استان گیلان :

امور فرهنگی ، ارتباطات  اداره کل در بخش اطلاع رسانی و تبلیغات به وسیله اقلام فرهنگی  به شرح جدول  ذیل نسبت به معرفی  جاذبه های تاریخی ، طبیعی و گردشگری اقدام می نماید . با تکیه بر  افزایش اطلاعات دقیق و درست و تکنیک های  مدرن نسبت به این امر مهم  تلاش می نماید .

 

جشنواره گلدهی لاله تالابی :

گلهای زیبای صورتی رنگ در میان برگهای سبز قلبی شکل در تالاب انزلی از خرداد ماه تا مرداد می روید و بازدید کنندگان بسیاری را به خود جلب می کند ولی گاه زیبایی کم نظیر این گل بلای جانش می شود و اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری گیلان بنا بر سیاست جلب گردشگر و معرفی جاذبه های طبیعی استان به گردشگران عزیز با همکاری اداره کل محیط زیست نسبت به برگزاری این جشنواره اقدام نمود.اولین جشنواره گلدهی لاله تالابی شنبه اول مرداد ماه 1390در صومعه سرا –پناهگاه حیات وحش سلکه – تالاب بین المللی انزلی برگزار گردید.

 

جشنواره بازی های بومی و محلی :

جشنواره يك روزه بازي‌هاي بومي و محلي استان گيلان با هدف احياي بازي‌هاي بومي و محلي و ترويج آن در بين كودكان و نوجوانان برگزار می گردد.
در اين جشنواره تعدادي از بازي‌هاي بومي و محلي از مناطق مختلف استان گيلان به معرض نمايش گذاشته می شود.

در اين جشنواره بازيهای محلی نظیر "پشم بازي" از منطقه بندرانزلي، "عاشيق آقدي" از چوكا، "دايره ميان بچرخ و بگو" از كوچصفهان، "اسنگنا" از رودبار، "كش بازي" از رشت، "چلينگ آغاج"، "تن تن اوتش دن" و گئيش گئيش" هرسه‌از آستارا ،پيت بازي" از لشت نشا، "چوپ پا" از فومن، "چار چاركي" از لنگرود، "دم كشي" از رودسر، "شيطان بازي" از لاهيجان، "فيشه زن فيشه زن" از سياهكل، "ووز بازي" رستم آباد، "كلاه پگته" از تالش، "گلن" از شفت، "گل گلي" از كياشهر، "بيرگوشوم وار بوقردنه" از رضوانشهر، "بيلي بيلي مار" از كومله "عمه عمه" از رياز و "لافند كشي" از شاندرمن از ديگر بازي‌هاي محلي وبد كه در اين جشنواره به نمايش گذاشته می شود. بازي‌هاي بومي و محلي در هر جغرافيا و اقليمي برگرفته از فرهنگ و آداب و رسوم آن منطقه است.
اين بازي‌ها متناسب با ويژگيهاي فرهنگي حاكم در منطقه شكل مي‌گيرد كه اختصاص به آن منطقه خاص دارد.

در ساليان اخير به دليل توسعه و گسترش ارتباطات و دستگاه‌هاي صوتي و تصويري بازي‌هاي رايانه‌اي، بخش عمده‌اي از بازي‌هاي بومي و محلي در شهرها و حتي روستاها به دست فراموشي سپرده شده است.

برگزاري اين چنين جشنواره‌هايي از سوي دستگاه‌هاي فرهنگي مي‌تواند در احياي بازي‌هاي محلي و انتقال آن از نسلي به نسل ديگر نقش موثري داشته باشد.

 

نمایشگاه بین المللی گردشگری استان گیلان:

برگزاری نمایشگاه بین المللی گردشگری با حضور 5 کشور در گیلان . با برپایی موفق نمایشگاه بین المللی در آذر ماه 1388 توسط سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان گیلان ، با نظر مساعد سازمان مرکزی و هماهنگی های بعمل آمده دبیرخانه دائمی نمایشگاه های بین المللی گردشگری کشورهای عضو  اکو در استان گیلان   ( شهر رشت ) در پایگاه پژوهشی این اداره کل تشکیل گردید.

 

نمایشگاه هفته  میراث فرهنگی  :

عملکرد معاونت میراث فرهنگی جهت معرفی و آشنایی هر چه بیسشتر مردم با این اداره کل از طریق عکس و پوستر به معرض نمایش گذاشته می شود . این نمایشگاه در هفته میراث فرهنگی در استان گیلان و در تهران از طریق حمایت از سوی سازمان مرکزی برگزار خواهد شد.

 

نمایشگاه هفته صنایع دستی  :

حمایت از هنرمندان هنرهای سنتی و صنایع دستی از طریق برگزاری نمایشگاه در هفته صنایع دستی  جهت شناساندن این هنرمندان به مردم  یکی از    سیاست های اداره کل می باشد. این نمایشگاه هر ساله در هفته صنایع  دستی    ( 17 تا 21 خرداد ماه ) برگزار می گردد.

 

نمایشگاه های داخلی :

با توجه به سابقه حضور این  اداره کل در نمایشگاه ها و جشنواره ها و همایش های استانی در سال های گذشته ، در سال جاری برای شرکت در نمایشگاه و جشنواره استانی  30 مورد پیش بینی می گردد .

 

نمایشگاه های  خارجی :

نظر به سابقه حضور این اداره کل در دو نمایشگاه قطر وترکیه در سال گذشته   ، در سال جاری برای شرکت در نمایشگاه های بین المللی 3 مورد پیش بینی می  گردد.