طرح لباس های محلی گیلان با قدمتی 4 هزار ساله
آرشیو اخبار >> صنایع دستی

لباس محلی گیلان  میراث جهانی ایرانیان با زیبایی کهاز روح نیاکان این خاک در آن به امانت مانده است باید به عنوان یک هویت ملی حفظشود. زنان روزگاران کهن گیلان با لطافت روحشان بهشت چشم را به تار و پود پارچه رسوخدادند و رنگ در رنگ در هم تنیدند و با عشقی به پهنای طبیعت زیبای گیلان پوششی تهیهکردند، رنگین و پرنشانه. آنها سینه به سینه آموختند، طرح زدند، به تن کردند، گوشهگوشه بقچه های جهیزیه را با آن زینت کردند و نسل به نسل به یکدیگر “رنگ” هدیهکردند. طرح لباس محلی زنان گیلان قدمتی بیش از چهار هزار ساله دارد هم اکنون بایدبرای دیدن شلیته های پرچین و بلند لباس زن گیلان باید کیلومترها دشت را پیمود تاشاید زنی را ببینی که با طره های خاکستری مو لباسی محلی به تن کرده و خاطره ای ازگذشته باشد که روسریو سربند (لچک) پیراهن یا جمه، جلیقه کت، الجاقبا، دامن، شلیته، شلوار و چادر کمر ازبخشهای اصلی لباس محلی زنان گیلان است. “الجاقبا” پوشش دوخته شده ای از مخمل یاپارچه چادر شب است که پوشش زنان در کوهستانهای شرقی و قاسم آباد بوده است. “شلیته” یا کوتاه تومان (تنبان) دامنی کوتاه و پرچین است که به آن “گرد تومان” نیز  میگویند، دامن، دراز تومان (تنبان) واژه ایست که برای دامن بلند چین دار در مرکز وشرق گیلان استفاده می شود درغرب گیلان تالشیها آن را “شلار” می گویند. لباس محلیگیلان جزء چهار لباس منتخب دنیا در المپیک جهانی شناخته شد چادر کمر، پوششی است کهبانوان گیلانی آن رابه کمر می بندند بانوان ساکن جلگه به آن “کمردبد" می گویندهمچنین در گویش محلی به چادرشب “چارشو” گفته می شود و رنگ اصلی زمینه آن معمولاقرمز است. بانوان چادر را هنگام کار کشاورزی مثل چیدن برگ سبز چای نشاء و جین وچیدنمرکبات در هوای سرد و هنگامی که مجبورند ساعتها به شکل خمیده کار کنند به دور کمرمی بنند زیرا بستن آن هم از کمردرد جلوگیری می کند و هم موجب گرم نگه داشتن آنان میشود همچنین از آن برای بستن کودک به پشت هنگام کار کردن استفاده می شود. یک پژوهشگرگیلانی درباره اهمیت و کاربرد لباسهای محلی گیلان می گوید: روسری و سربند (لچک)،پیراهن یا جمه، جلیقه کت، الجاقبا، دامن، شلیته، شلوار و چادر کمر از جمله بخشهایاصلی لباس محلی زنان گیلان است. هر تکه از لباس زن گیلانیکاربردی داشته که با تغییر شرایط نیاز به آن از بین رفته و کم کم حذف شده است. در گیلان مردم به دلیل وجود طبیعتی زیبا و مملو از رنگ کمتر از رنگ مشکیاستفاده می کردند مگر زنان مسن که آنان نیز تنها لچک خود را که زیر روسری بسته میشد از این رنگ تیره انتخاب می کردند. مردم گیلان در گذشتهبرای عزا نیز لباسهای کهنه و مندرس خود را به تن می کردند و از پوشیدن لباس سیاهامتناع می کردند. امروزه با گذشت زمان لباسهایمحلی دیگر از رونق افتاده اند و رنگهای شاد آن که امید به زندگی را در دلها زنده میکرد به خزان بی هنگام نشسته و به کنج پستوها، صندوقها و بقچه ها خزیده و در پشتبامها جای گرفته اند. بدین ترتیب لباسهای محلی زنان گیلان را می توان به سه بخششرق، غرب و مرکز تقسیم بندی کرد که لباس زن شرق گیلان به لباس “قاسم آبادی” ، زنغرب گیلان “تالشی” و از لباس مرکزی گیلان با عنوان “رسوخی” معروف است. لباس رسوخیبیشتر در شهر ماسوله دیده می شود که یادگار زمان قاجار است و از شهرهایی مانندزنجان به گیلان رسوخ کرده است. پارچه هایی که در لباس زن شرق و غرب زن گیلانی بهکار می رفت نیز متفاوت است، در لباس زنان غرب گیلان متن پارچه های لباسی دارایگلهای رنگارنگ و درشت است حال آنکه لباس شرق گیلان زمینه پارچه ساده و یکرنگ است وتزئینات آن مانند نوار دوزیها از رنگهای مختلف تشکیل شده است. در بافته های قدیمیبدست آمده در غرب گیلان که به آنها ” دارایی” می گویند تنوع رنگ به صورت بافته هاینامشخص است ولی در شرق گیلان از همان نوع رنگ استفاده شده اما بافته ها مشخص است. پیش سینه، زیگزاگ و ناخنک  ( نوارهایی که به شکل زیگزاگ دوخته می شود) را از دیگرنشانه های لباس محلی گیلان است با توجه به تغییر و تحولات در نوع تزئینات  در بازاروسایل تزئینی لباسها نیز تغییر کرده اما نشانه ها تغییر نکرده است. هرچه به کوهپایههای گیلان نزدیک تر می شوید نوع پارچه ضخیم تر می شود، مثلا آنهایی که در دیلمانزندگی می کنند بیشتر از پارچه مخمل استفاده می کنند و آنهایی که در جلگه زندگی میکنند لباسهایشان از جنس ابریشم است. در بخش مرکزی پیژامه یا شلوار، دامن، پیراهنروی دامن و روسری که به فرم متداول در شرق و غرب نیست در واقع همان چارقد سنتی کشوراست، استفاده می شد. لباس زنان غرب گیلان دارای زیبایی خاص و منحصر به فردی استلباس زنان غرب گیلان دارای زیبایی خاص و منحصر به فردی است، لباس زنان تالشی درنمای کلی و در غربی ترین منطقه تالش شامل روسری یکدست سفید، جلیقه که گاهی با سکههای درشت تزئین می شود، پیراهن بلند تا مچ پا و دامنی که در فارسی شلیته و در زبانمحلی شلار نامیده شده که زنان تالشی چند تا از این شلار را روی هم می پوشند. بلندیپیراهن و شلیته مشخص کننده بخشهای مختلف غرب گیلان است به طور مثال در غربی ترینمنطقه تالش یا همان هشتپر مشخصات ذکر شده در بالا، در ماسال پیراهن کوتاه تا بالایزانو بوده است. در یک روستا لباس افراد یک شکل بوده و به وضوح لباس ارباب و رعیتقابل تشخیص نبوده و جنس، تعداد لباس و دفعات پوشیدن آنان را از هم متمایز می ساختهاست. لباس قاسم آبادی به دلیل تنوع رنگ و جذابیت بالا بسیار معروف است منطقه قاسمآباد در شهرستان رودسر و در شرق گیلان دارای ویژگی فرهنگی خاصی است، لباس زنان قاسمآباد به دلیل تنوع رنگی زیاد و جذابیت بالابسیار معروف بوده و عمومیت پیدا کرده استبه طوریکه نشانه هایی از این لباس در نقاط دیگر جلگه شرق گیلان دیده می شود. اینلباس شامل یک روسری زیرین به نام (مندیل) که به جای آن از کلاه نیز استفاده شده وبا تعداد زیادی سکه در قسمت پیشانی تزئین می شود البته این کلاه مختص قاسم آبادنیست، جلیقه این لباس به مانند جلیقه های دیگر بوده با فرق این که با سکه تزئین شدهاست. پیراهن لباس قاسم آبادی تفاوت خاصی با پیراهنهای نقاط مختلف گیلان دارد. لباسهای دیلمان نیز بسیار زیبا دوخته می شود، ویژگی های این لباس عبارتند ازاستفاده از دوختهای ابتدایی که سطح لباس را به حالت گسترده ای با نخهای رنگی و ازسوی دست بخیه ساده می زدند، طرح گل و گلدان و طرح ماه و ستاره که در معماری ایراناستفاده می شده از جمله طرحهایست که به همراه طرح زیگزاگ در این لباس وجود داردهمچنین در دیلمان نوعی از دامن زنانه با حفظ نشانه های تاریخی آن از پارچه مخملدوخته می شود. لباس دیلمانی سراسر سکه دوزی شده است “چادر شب ” جزیی از لباس زنانگیلانی است که در برخی روستاها به ویژه روستاهای مرکزی از پارچه چادر نمازی استفادهو به تدریج در بخش شرق گیلان چادر شب جایگزین می شود. چادر شب جزیی از صنایع دستیشرق گیلان است که از سوی زنان بافته می شود دارای تنوع زیادی است، چادر شب کمردبلهرا از نخهای رنگی به شکل چهارخانه می بافند اما از چادر شب طرحدار برای مصارف دیگریمانند جهیزیه عروس استفاده می شود. طرحهای چادر شب دارای تنوع زیادی است، طرح بزکوهی، مرد اسب سوار، میز، قندان، چنگال و طرح ماکو (یکی از وسایل بافت چادر شب) ازجمله طرحهایست که در بافت چادر شب از آنها استفاده می شود. در گذشته چادر شب را ازنخ به دست آمده از پیله درجه سه ابریشم می بافتند اما امروزه بافت چادر شب با نخابریشم تقریباً منسوخ شده است. کلاه ترک دار تالشی و کلاه نمدی و پوستین کلاه که ازپوست بره تهیه می شد انواع کلاه برای مردان گیلانی است، برای چوپان ها نیز پوششی بهنام “باشلاق” تهیه می شد که آب را از خود عبور می داد، باشلاق، پوششی بلند است کهاز برش زدن پارچه ای بافته شده (پشم شال) به دست می آید. چوپانان در روز از پوششکوتاه تر استفاده می کنند که به “کولاگیر” معروف است و در شب از نوع دیگری به نام ” شولا ” که هر دو به صورت نمد مالی ساخته می شود. در شرق گیلان لباسی ویژه دامادمرسوم بوده که پیراهن آن در قسمت چپ یقه باز بوده، پیژامه (شلوار) آن مشکی ساده واز شال کمر قرمز طرحدار استفاده می کردند. یک کارشناس لباس محلی گیلان در این بارهگفت: برگزاری نمایشگاههای مختلف، اطلاع رسانی در صدا و سیما و مطبوعات، پخش فیلمهایمستند و داستانی و کاربرد صحیح از لباسهای محلی اصیل در ترویج، فرهنگ سازی و احیایلباسهای محلی گیلان موثر است. سیده اگر برنامه ای مدوندرباره معرفی و طراحی لباسهای محلی ارائه شود مطمئناً این لباس جایگاه واقعی خود رابه دست خواهد آورد. ایجاد موزه تخصصی لباسهای محلی گیلان ترویج فرهنگاستفاده از لباسهای سنتی در کشور ایده ای برای طرحهای جدید پوشاک جامعه امروز است.  تلفیقی از لباسهای سنتی ایران با شیوه هایمدرن نه تنها موجب استقبال جوانان کشور بلکه طرحی برای ارائه به دیگر کشورهای جهانخواهد شود . با این توصیف، سابقه تاریخی لباسهای محلی استان گیلان به اشیای کشف شدهدر چراغعلی تپه رستم آباد (مارلیک) بازمی گردد. در تکه های یافت شده در این اکتشاف ،طرحی از بانوی گیلانی وجود دارد که هنوز هم در لباس زنان گیلان به ویژه در کوهپایههای شرق گیلان این نشانه ها را می توان یافت، این نشانه ها شامل بلندی لباس تا مچپا، طرح جلوی لباس، طرح زیگزاگ در پای دامن و نحوه بستن روسری است. همچنین در مجسمهسلاطین آن دوره طرح یقه ای که در لباس بوده هنوز در لباسهای مردم گیلان وجود دارداما بعد از آن نشانه هایی که بیانگر ویژگی لباس گیلان باشد تا زمان تسلط صفویه برکشور وجود نداشته است. به هرحال لباس محلی زن گیلانی به واسطه تنوع رنگ و نوع پوششیکی ازبهترین انواع لباسهای محلی ایران است که باید به عنوان یکی از نشانه های هویتملی حفظ و ماندگار شود.

ارسال خبر در تاریخ ۱۳۸۸/۰۱/۳۰

آخرین تغییر توسط سلمان زاده در تاریخ ۱۳۸۸/۰۱/۳۱ و ساعت 7:51 AM